{"id":1581,"date":"2023-09-13T09:16:24","date_gmt":"2023-09-12T21:16:24","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/?p=1581"},"modified":"2023-09-13T09:16:24","modified_gmt":"2023-09-12T21:16:24","slug":"te-kapa-haka-me-te-atuatanga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/te-kapa-haka-me-te-atuatanga\/","title":{"rendered":"Te kapa haka me te Atuatanga"},"content":{"rendered":"<p>To celebrate Te Wiki o te Reo M\u0101ori, Te Tumu Research Committee is showcasing the exceptional work of M\u0101ori postgraduate students writing their theses in te reo M\u0101ori. Roma Donaldson-Gush talked to Te Hira Paenga, and asked him to share some insights about his rangahau.<\/p>\n<p>Kia kaha te reo M\u0101ori te kaupapa matua o t\u0113nei wiki.\u00a0 Hei whakamana i t\u014d t\u0101tou reo M\u0101ori, kua k\u014drero atu a Roma Donalson-Gush ki \u0113tahi o ng\u0101 tauira M\u0101ori e tuhi ana i \u0101 r\u0101tou ake tuhinga roa (Tohu Paerua, Tohu Kairangi r\u0101nei) i te reo M\u0101ori.\u00a0 Ia r\u0101 o te wiki nei, ka whakaatu ai t\u0113tahi o aua tauira, i t\u0113nei r\u0101, ko Te Hira Paenga t\u0113r\u0101.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<div id=\"attachment_1582\" style=\"width: 263px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Te-Hira-Paenga.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1582\" class=\"wp-image-1582 \" src=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Te-Hira-Paenga-300x300.png\" alt=\"\" width=\"253\" height=\"253\" srcset=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Te-Hira-Paenga-300x300.png 300w, https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Te-Hira-Paenga-150x150.png 150w, https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Te-Hira-Paenga.png 420w\" sizes=\"auto, (max-width: 253px) 100vw, 253px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1582\" class=\"wp-caption-text\">Ko Te Hira Paenga, n\u014d Ng\u0101puhi, Ng\u0101ti Porou me Ng\u0101ti Kahungunu<\/p><\/div>\n<p>He tauira a Te Hira n\u014d Te Tumu me te M\u0101tai Whakapono Karaitiana. Ko te wh\u0101inga o t\u014dna rangahau, he whaka\u016b i te kaupapa M\u0101ori, otir\u0101 te m\u0101tauranga M\u0101ori, ki roto i ng\u0101 kaupapa Atuatanga. M\u0101 te t\u016bhura, m\u0101 te t\u0101utu, m\u0101 te arotake i ng\u0101 ihoatua o te ao kapa haka e whai hononga ai t\u0113nei w\u0101nanga a te M\u0101ori ki te Atuatanga. Ko t\u014dna urupounamu, he aha ng\u0101 ihoatua e kitea ana i roto i ng\u0101 mahi kapa haka kei ng\u0101 tuhinga, kei ng\u0101 whakaritenga rangi me ng\u0101 oro waiata, me ng\u0101 nekeneke \u0101-tinana? Ka mutu, he aha \u014dna kura puaki e k\u012bia ai t\u0113nei rangahau Atuatanga he ihoatua whakahirahira a te M\u0101ori?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>N\u0101 te aha koe i whiriwhiri i t\u0113nei huarahi ki te tuhi i t\u014d tuhinga whakapae i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cKo te tuatahi t\u0113nei o ng\u0101 tuhingaroa Atuatanga i te ao kua tuhia ki te reo k\u0101mehameha, ar\u0101 ki te reo M\u0101ori. Kua roa te iwi M\u0101ori e tito haka ana, waiata ana, m\u014dteatea ana, h\u012bmene ana, aha atu, aha atu. Kua tae ki te w\u0101 e \u014dkawa ai ng\u0101 kaupapa Atuatanga kua roa e noho waiwai ana i roto i te iwi M\u0101ori. He \u0101konga kura kaupapa M\u0101ori ahau i puta i Hoani Waititi i te tau 2000, n\u0101 reira, ko te reo o aku t\u012bpuna e \u0101ki ana i a au kia M\u0101ori te kupu, \u0101, kia M\u0101ori te kawe.\u201d<\/p>\n<p><strong>He aha ng\u0101 \u0101huatanga matua, ng\u0101 hua me k\u012b, kua puta i t\u014d k\u014dwhiringa ki te tuhi i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cKo te t\u016bmanako ka wh\u0101ia tonutia ng\u0101 tuhinga Atuatanga reo M\u0101ori e ng\u0101i p\u012bkoko, otir\u0101 e te rangatahi hei ng\u0101 rangi e t\u016b mai nei.\u201d<\/p>\n<p><strong>He kupu tohutohu, he kupu akiaki r\u0101nei \u0101u m\u014d ng\u0101 tauira e hiahia ana ki te whai rangahau i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cKia kaha r\u0101, ahatia te kaupapa, te horopaki, te mat\u016b r\u0101nei o ng\u0101 kaupapa tuhi, \u0101, kia kounga te reo. Torotoro ki te hunga e matatau ana i te reo, \u0101, whai hononga ki \u0113tahi m\u0101tanga kua tohunga nei ki ng\u0101 mahi e rangahautia ana e koe. I te korenga o ng\u0101 tuhinga kairangi P\u016btaiao, P\u0101ngarau, M\u0101tai Hinengaro, P\u016boro, Atuatanga, aha atu, aha atu, kua noho ko te reo me te ahurea M\u0101ori hei m\u0101t\u0101muri ki ng\u0101 kaupapa auraki. Kua tae ki te w\u0101 e whakaohooho ai te taniwha m\u0101tauranga M\u0101ori, reo M\u0101ori, kua roa e moe ana i te rua o mahara. Kia hiwa ake M\u0101ori m\u0101, n\u014d koutou te ao!\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>To celebrate Te Wiki o te Reo M\u0101ori, Te Tumu Research Committee is showcasing the exceptional work of M\u0101ori postgraduate students writing their theses in te reo M\u0101ori. Roma Donaldson-Gush talked to Te Hira Paenga, and asked him to share [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":45535,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1581","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45535"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1581"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1581\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}