{"id":1571,"date":"2023-09-12T13:06:12","date_gmt":"2023-09-12T01:06:12","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/?p=1571"},"modified":"2023-09-12T13:07:17","modified_gmt":"2023-09-12T01:07:17","slug":"1571-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/1571-2\/","title":{"rendered":"Kei whea te w\u0101hi ki a Rongo?"},"content":{"rendered":"<p>To celebrate Te Wiki o te Reo M\u0101ori, the Te Tumu Research Committee is showcasing the exceptional work of M\u0101ori postgraduate students writing their theses in te reo. Roma Donaldson-Gush talked to Tonga Karena, and asked him to share some insights about his rangahau.<\/p>\n<p>Hei whakamana i t\u014d t\u0101tou reo M\u0101ori, kua k\u014drero atu a Roma Donalson-Gush ki \u0113tahi o ng\u0101 tauira M\u0101ori e tuhi ana i \u0101 r\u0101tou ake tuhinga roa (Tohu Paerua, Tohu Kairangi r\u0101nei) i te reo M\u0101ori.\u00a0 Ia r\u0101 o te wiki nei, ka whakaatu ai t\u0113tahi o aua tauira, i t\u0113nei r\u0101, ko Tonga Karena t\u0113r\u0101.<\/p>\n<div id=\"attachment_1572\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Tonga-Karena.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1572\" class=\"wp-image-1572 size-medium\" src=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Tonga-Karena-300x300.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Tonga-Karena-300x300.jpeg 300w, https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Tonga-Karena-150x150.jpeg 150w, https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/files\/2023\/09\/Tonga-Karena.jpeg 680w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1572\" class=\"wp-caption-text\">Ko Tonga Karena, n\u014d Taranaki, Ng\u0101i T\u016bhoe, Te Aup\u014duri me Ng\u0101ti Kahungunu ki Te Wairoa<\/p><\/div>\n<p>He tauira a Tonga n\u014d Te Tumu me Te Ao o Rongomaraeroa (Peace and Conflict). Ko te p\u016btake o t\u014dna mahi rangahau, he rapu i ng\u0101 k\u014drero m\u014d Rongo a te M\u0101ori, i mua i te taenga mai o te paipera me te rongopai, me te rapua mai he aha rawa \u0113r\u0101 \u0101huatanga i roto i t\u014dna ake iwi o Taranaki. Kei te aro hoki ia ki a Parihaka me ng\u0101 \u0101huatanga o Rongo ki reira &#8211; e k\u012bia nei, ko ng\u0101 kura huna. He nui nga t\u016bmomo k\u014drero e whakatairanga nei i te rongopai ki roto i a Parihaka. Ko t\u014dna hiahia ki te rapu whakautu m\u014d te p\u0101tai, kei hea te w\u0101hi ki a Rongo?<\/p>\n<p><strong>N\u0101 te aha koe i whiriwhiri i t\u0113nei huarahi ki te tuhi i t\u014d tuhinga whakapae i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cI timata taku tuhi i t\u0113nei tuhingaroa ki roto i te reo P\u0101keh\u0101. Ka tae atu au ki waenganui o te mahi, ka tahuri mai ng\u0101 kaitiaki me te p\u0101tai, \u2018p\u0113hea r\u0101nei ki a koe t\u014d tuhia mai i t\u014d rangahau ki roto i te reo?\u2019 I \u0101hua ohorere au i t\u0113n\u0101 p\u0101tai, engari he pai ki a au n\u0101 te mea, he timatanga t\u0113nei m\u0101 Parihaka ki te k\u014drero ki a ia an\u014d ki roto i t\u014dna an\u014d reo. Ko te mea k\u0113, kia rongo i a Parihaka t\u014dna an\u014d reo \u2013 me whai reo a Parihaka ki roto i t\u014dna reo M\u0101ori. Koir\u0101 t\u0101ku i ng\u0101kaunui ai ki t\u0113r\u0101 huarahi tuhituhi.<\/p>\n<p>\u201cKo t\u014dku tino p\u0101tai i a au e tuhi ana ki roto i te reo P\u0101keh\u0101, \u2018He aha ai au e whakaratarata nei i te ao P\u0101keh\u0101 ki \u0113nei k\u014drero?\u2019 Ka mutu, me whai w\u0101hi ng\u0101 tauheke ki te m\u0101horahora mai, ki te ruku hohonu atu ki roto i t\u014d r\u0101tou ng\u0101kau, mamae kore nei. Ka m\u0101m\u0101 ko te maringi mai o ng\u0101 k\u014drero i ng\u0101 tauheke e m\u0101rama ana ki te reo. Ka mutu, he tino taonga te p\u0101nui i ng\u0101 k\u014drero o t\u014d iwi, o t\u014d hap\u016b i roto i t\u014d reo.\u201d<\/p>\n<p><strong>He aha ng\u0101 \u0101huatanga matua, ng\u0101 hua me k\u012b, kua puta i t\u014d k\u014dwhiringa ki te tuhi i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cKua nui ake taku m\u014dhio ki t\u014dku Parihakatanga. Kua whai w\u0101hi au ki te takahi t\u0113tahi huarahi e rapu ai au te mea ngaro \u2013 te kura. Ka mutu, ko te kukume mai o te k\u0101inga i a koe kia noho tahi koe me \u014d p\u0101hake, me te hapori wh\u0101nui.\u201d<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>He kupu tohutohu, he kupu akiaki r\u0101nei \u0101u m\u014d ng\u0101 tauira e hiahia ana ki te whai rangahau i roto i te reo M\u0101ori?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cMe manawanui koe ki a koe an\u014d. Me manawanui koe ki te noho tahi me o p\u0101hake, ki te p\u0101nui pukapuka, ki te wero i ng\u0101 k\u014drero a ng\u0101 P\u0101keh\u0101 i tuhi ai m\u014du. Kimihia t\u014d reo tuhituhi, kimihia t\u014d reo k\u014drero. Ka haere ng\u0101 tau, ka pahure ng\u0101 tau i a koe, ka kite koe he tangata hou kua puawai mai. I te mutunga iho, ka kite koe i t\u0113tahi mea, i t\u0113tahi kura, hei tuku atu ki te ao.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>To celebrate Te Wiki o te Reo M\u0101ori, the Te Tumu Research Committee is showcasing the exceptional work of M\u0101ori postgraduate students writing their theses in te reo. Roma Donaldson-Gush talked to Tonga Karena, and asked him to share some [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":45535,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1571","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45535"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1571"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1571\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.otago.ac.nz\/tetumuresearch\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}